TA NGỒI NƠI ĐY VIẾT LN BI CA

*Bt k của Nguyễn Thị Vnh Khuyn

Con kiến gi chiều nao leo ngược gốc
Ta bụi trần m sảng chuyện thnh thần
Quăng ho kh vo nửa đời gi tạt
Nửa đời sau ngồi liếm vết thương thầm
( Thơ Nguyễn văn Bin )



1. CHỜ LN GIN HỎA
Mang trận đn th hm qua, Edam vẫn cn ẩm hết cả người. Cố lết mnh, gh mắt nhn qua khe hở của kho cỏ kh, nơi người ta dng lm nh t để nhốt nng. Trăng hạ tuần vừa nh ln, lấp l chập chờn bn hng dương liễu, nhỏ lệ khc than cng nng nỗi bất hạnh sẽ xảy ra ngy mai nơi quảng trường Hoorn. Chết chắc rồi ! Trước mặt Hương chức lng cng Ban hội tề, c thầy Mo Enkhuizen lm chủ tể, nng sẽ được p tải ln bn cn. Lm thủ tục cho phải php vậy thi ! Với thn hnh gầy g dm d, qua bao nghiệt ng đau thương, Edam từ lu đ bị dn lng sợ hi xa lnh, miệt thị gọi nng l ph thủy. Dưới 40 cn phải l ph thủy thi, khng thể chối ci. M đ l ph thủy th trước sau g cũng bị thiu sống. Gin hỏa đ được xếp sẵng từng đm củi kh, bao quanh một cy cột to, nơi bọn lnh m t sẽ tri nghiến nng vo đ. Rồi ngọn lửa sẽ bng ln, nng v đau rt đến cng cực trước khi hồn la khỏi xc. Nghĩ đến đy Edam khng khỏi run rẩy, nước mắt tro ra, ng vật người xuống nền đất ẩm, đầy phn v nước tiểu của sc vật.


2. TUỔI THƠ BẠC PHƯỚC TRN NHỮNG C-LAO-VUNG (Tiểu đảo / Polder)

Đm cuối cng trn dương thế, nếu chợp mắt được một cht cũng đ l điều hạnh phc v sẽ tạm qun đi t nhiều đau thương. Vậy m Edam cứ trằn trọc mi. Cả quảng đời thơ ấu hiện ra r mồn một như mới ngy no. Gia đnh nng vốn thuộc dng trm anh thế phiệt. Tổ phụ nng, Ngi Amsterdam, giu sang tột đỉnh, ngựa xe như nước, cơ dinh ti sản ri rc khắp nơi, kẻ hầu người hạ, tiền h hậu ủng. Tiếng đồn gia thế dng họ nh Dam ai lại khng biết. Nhưng rồi thế sự biển du, thịnh suy nối tiếp nhau trn ci ta b nhiều sng gi. Đến đời Nội tổ nng, Ngi Rotterdam, dng họ Dam rơi vo tuyệt lộ, nhiều thế lực nội thn ngoại thch tm hết cch tru diệt nh Dam. Cha nng, cng tử Schiedam, nghe lời nội tổ cải danh đưa cc em v vợ con vượt bin, sống đời dn chi mai danh ẩn tch nơi vng đất thấp Hoorn, quanh năm mưa phn gi bấc. Trn đường chạy trốn chẳng may cha nng lạc mất đứa em t Zaandam. Gia đnh nng vẫn đau xt v n hận mi về việc ny. Nhưng đau thương tiếp nối đau thương. Sau một chuyến ra khơi, cha mẹ nng cng trai trng vạn chi khng bao giờ cn trở về nữa, bỏ lại hai đứa con gi nhỏ bơ vơ. Edam l chị 14 tuổi v em gi Volendam chỉ mới ln 5. Khăn tang phủ trắng cả vạn chi. Suốt nhiều thng rng, hiệp thng cng vạn chi Urk đồng cảnh ngộ, dn lng Hoorn ủ than khc cho nỗi đau qu lớn, khi phải vĩnh viễn mất đi bao người thn, m thn xc trầm lun r tan vo lng biển lạnh.
Hai chị em mồ ci gạt nước mắt, bồng bế nui nhau, củ sắn củ khoai bẻ đi. Thức ăn hng ngy l mấy củ khoai ty luộc hoặc vi tro bếp. Họa hoằn lắm mới c thm được vi lt ph-mt mốc xanh. Edam đ lm đủ mọi việc, chẳng nề h việc g cho d nặng nề hay bẩn thỉu, để tự nui mnh v nui em lớn ln. Nng vừa l chị, vừa l mẹ v cũng l cha. Chăm bẵm, đm bọc, m ấp vỗ về v trao cho Volendam, đứa em gi bất hạnh của mnh trọn vẹn tnh yu thương nồng ấm. Edam quyết hy sinh hết qung đời thiếu nữ mộng mơ, thực hiện bằng được lời thề chăm sc em trước bn thờ cha mẹ. Chăn b, cắt cỏ, gnh phn, gnh nước, đo kinh, cuốc đất, đắp đ; Việc g Edam cũng lm miễn c được cht thức ăn mang về nui em.
Rồi đến thời đời sống kh khăn, c m ngy cng t đi. Đất canh tc khng đủ nui sống bao miệng ăn của cả lng. Hương chức hội tề cng cc gi lng họp nhau lin min. Phải thay trời lấn biển, lấp đất xy dựng giang sơn .
Thượng đế đ tạo ra mặt đất nầy nhưng chnh người Ha Lan sẽ xy dựng nn đất nước Ha Lan !.
Cu khẩu hiệu đầy kiu hnh đ, đ l động cơ thc đẩy người người, nh nh, bằng đi bn tay th rp, lụm cụm nng từng tảng đ nặng quẳng xuống đy biển, dựng ln từng quảng đ quai, ngăn nước mặn. Bất kể ngy đm, mọi người, kể cả cc cụ gi lẫn em b, ai ai cũng ho hức gp phần tạo nn tương lai cho mnh. Xun Hạ Thu Đng rồi lại Xun; Chỉ sau 3 ma tuyết lạnh, quảng đ quai đ cao dần ln khỏi mực triều cường. By giờ l lc phải tt nước trong đ ra ngoi biển Bắc để tạo thnh thổ điền. Vậy l hng t quạt gi được cấp tốc dựng ln, ngy đm kẻo kẹt đưa nước mặn ra khỏi con đ. Mực nước biển trong đ thấp dần, thấp dần ha cng mưa trời để tạo thnh hồ nước lợ. C tm hải sản biển mất dần, nhường chổ cho lươn trạch, ếch nhi. Nhiều loi thủy sản nước lợ theo mạch ngầm đến sanh sản ngy cng phong ph. Nhưng vẫn chưa thể c đất canh tc hoặc chăn nui được. Cc kỳ mục trong lng lại họp bn cng cc nh bc vật miền ngoi. Hiệu lệnh được đưa ra, người người nh nh phải sắn tay o ln, cuốc xẻng gậy gộc, đo đo, đắp đắp, ai cũng phải tham gia lm thủy lợi, lấy đất đắp nền xy bờ bao ngạn tạo thnh nhiều c-lao-vung ( polder ) st cạnh nhau. By giờ l lc thng mủng, gu giai, gu sng, c g dng nấy để chuyển nước từ trong cc c-lao-vung ra ngoi kinh bao, nằm bọc theo dy bờ bao ngạn. Gin quạt gi sẽ tiếp tay mc nước, tt ra ngoi biển mặn. Chẳng bao lu đy biển lộ ra, phơi mnh trong nắng ấm. Mọi người hồ hỡi reo vui: đất canh tc đ c rồi ! . Từng lớp từng lớp lau sậy được gieo trồng nhằm bm đất, rt mặn. Sau cng lau sậy được đốt bỏ, rồi cỏ giống ri đều trn cc c lao tạo thnh từng thảo nguyn nhỏ xanh r, rập rờn như sng biển trước gi thu, bo hiệu những ngy hạnh phc ấm no.

3. EM YU VOLENDAM, NGƯỜI ĐẸP VẠN CHI

Đi ăn, thiếu mặc, vậy m Volendam vẫn lớn ln như thổi. C lẽ tnh yu thương v bờ bến cng sự hy sinh cao qu của chị Edam đ l nguồn thực phẩm tuyệt vời nui dưỡng em. Chưa đến tuổi trăng trn, vậy m thn mnh Volendam đ ny nở căng trn, phối hợp cng gương mặt thanh t với sng mũi dọc dừa, m ấp bởi bầu m V-line đỏ hồng dưới nh ban mai, trng thật nh nhảnh yu đời. Suối tc nng ng nh mượt m, chảy di vuốt ve đi g bồng đảo e ấp, rồi phủ xuống tận đi mng trn lẵn cong vt, đỏng đảnh trn cặp chn di min mang. Trng đng yu qu đi ! Dưới mỗi bước chn tung tăng, cỏ mềm trn c lao vung run ln đầy phấn khch. Nhn thấy nng, chim chc ngừng bay, hoa rừng khp np thẹn thng, những ch thỏ hoang thẩn thờ qun gặm cỏ, gi trn cnh dừng thổi để những nụ l non tranh nhau nhn ngắm nng. C ch chim bi c gi lc no cũng lơ đễnh, đnh rơi mồi ngon khi vừa thong thấy bng nng từ xa.
Volendam biết mnh đẹp nn thầm cm ơn chị Edam đ chắt chiu, nhịn ăn nhịn mặc, chăm bẵm em như bu vật. Tuy nhin, Volendam vẫn khng khỏi cm cảnh khi thấy chị Edam ngy cng gầy yếu xanh xao, mnh ong xc ve, nhưng chị vẫn vui v hạnh phc trước vẽ mỹ lệ của em gi Volendam, người đẹp xứ vạn chi. Trai trng trong lng gần như pht rồ, mỗi khi nng liếng thoắng nh nhảnh bước ngang qua mặt họ. Nhiều nh mắt đờ đẫn di theo từng bước chn nhn nhảy v tư của Volendam. Để rồi đm về đ c biết bao chng trai trằn trọc năm canh v mi vương vấn hnh bng người đẹp kiu sa. Trong số những thanh nin mơ tưởng nng c tn Purmerend vốn l đứa con trai cầu tự của thầy Mo Enkhuizen, người vừa ngố vừa hi, lại c dng đi ỏng ẹo bn nam bn nữ. Purmerend say m nng đ lu nhưng khng được Volendam đp ứng. Nng lun tm cch lnh mặt d Purmerend vẫn l lợm tm đủ dịp tiếp cận nng.


4. V SAO NN NỖI

Purmerend mang bệnh tương tư, nằm liệt giường, thẩn thờ khng chịu ăn uống, ai hỏi g cũng chỉ th tho mỗi cu: Volendam Volendam. Thầy Mo Enkhuizen biết chuyện giận lắm. Thương con, Thầy đ mấy lần đnh tiếng, dụ dỗ c, h dọa c, nhưng Volendam cương quyết cự tuyệt. Nng th ở gi chứ khng lấy loại người như thằng Purmerend.
Cha con lo thầy Mo mang mối hận trong lng, quyết tm trả th chị em nh Dam. Hoạ v đơn ch, cng lc trong lng xảy ra dịch bệnh. Từng đn b bỗng dưng run rẫy ng quỵ xuống đất, rống ln rồi tắt thở. Bệnh b đin đ m ! , cc b lo trong lng cả quyết . Phải thiu hết chng rồi chn su, khng ai được ăn thịt b bệnh nhớ chưa !. Cn nữa, một số c lao vung của gi lng v cc vị chức sắc bỗng dưng sụt ln xuống, kho bi nhiều nơi nứt tot ra, thiệt hại khng kể xiết. Thằng m Zwaag lại h tong ln rằng chnh mắt y đ nhn thấy một con g mi dầu lp l trong bụi uất kim hương của nh Dam, giương cổ ra cất ln tiếng gy o o o !!! m o sau cng ko di, khục khặt như người bị bp cổ, ồm ồm vọng ln từ đy huyệt, nghe nổi da g ớn lạnh. Vi người khc xc định lời thằng M v tuyn bố đ nghe đng thật như thế. , ! dấu hiệu ngy tận thế đến rồi !. Mọi chuyện l do nh Dam m ra. Chnh mụ Edam v em n l con b Volendam ỏng ẹo đ lm điều bất xứng khiến Ging (ng Trời) nổi giận, bắt tội cả lng. Điều bất xứng g ? khng nghe thầy Mo giải thch. Nhưng Thầy đ ni th phải đng thi. , phải rồi !, con mẹ Edam dạo nầy đ hiện thn thnh ph thủy với thn mnh kh đt rm r, khng thm dấu diếm.
Biết đu nh Thị lại chẳng nui hng t bp b ma m Luk Thep để bo th dn lng. Chẳng phải dn lng đ từng xử bạc, bỏ đi chị em chng dạo cha mẹ chng mất tch ngoi biển đen đ sao ?.
Trận đn th ngy hm qua l do thầy Mo Enkhuizen cng đm m t bị kch động, bao vy nh nng, vừa lục tung hết đồ đạc để tm bp b Luk Thep, vừa đnh chửi v gọi nng l con ph thủy thối tha. May m em Volendam khng c mặt ở nh.
Cầu Ging cho em Volendam thot nạn, chạy trốn ra xa khỏi ngi lng bất hạnh nầy. Ba M ơi, chng con khổ qu, ba m biết khng !!! . Edam nức nở lịm đi khi tiếng g đầu canh vọng về từ nơi no xa vắng.


5. MI GiỚI HN NHN HAY BUN NGƯỜI LM ĐIẾM

Đng như dự đon, từ bn cn bước xuống, Edam đ bị dẫn độ ra gin hỏa sau lời kết tội đanh thp của Hội đồng tề : Dưới 40 cn, ph thủy đch thị. Hỏa thiu !!! . Dn lng chen cht lao xao nơi quảng trường Hoorn phấn khch h to hỏa thiu, hỏa thiu !. Một thằng oắt con, cổ quấn khăng qung đen, giơ nắm đấm ln cao ht ln : hỏa thiu mun năm rồi pht rồ cười ln nắc nẻ.
Edam khuỵu xuống khi hai thằng m t to như b mộng vừa kịp nho tới xốc nch ko đi. Bất ngờ trong đm người cười cợt chỉ trỏ nm đ, bỏ gi Den Oever bước nhanh đến, nhn thẳng vo mặt Edam, đi mắt gi đỏ hoe thương xt th thầm: Volendam đ bị bắt xuống thuyền chờ giong buồm đi Delft rồi, con ơi ! . Edam ht ln rồi ngất lịm. Ai đ đ vừa tạt nguyn một go nước lạnh vo mặt nng. Tỉnh hồn, hnh ảnh của Volendam lại hiện ra khiến Edam oằn người, nấc ln đau xt. Điều lo sợ bấy lu nay đ thnh sự thật. Những chuyến hải hnh bun bn n lệ xưa giờ vẫn được người gi kể lại cho con chu nghe. Ring bọn thương bun Delft khng lm thế, chng chỉ chuyn thu mua v bun bn phụ nữ ra miền ngoi vo cc động điếm. Lời hơn nhiều so với bun bn n lệ. Với những em gi chưa kịp dậy th, cn trinh nguyn th gi cả phải cao hơn nhiều, lời to lắm ! Chng m bắt được Volendam th coi như rồi đời, khng bao giờ trốn thot được đu !
Bọn thương bun Delft c tổ chức chặt chẻ v quy cũ. Chn rết của chng dn trải khắp hang cng ng hẻm. Những gia đnh ngho no c con gi vừa mới lớn, chng cho người tiếp cận, hứa hẹn lm mi giới hn nhn cho trọc ph miền ngoi. Thực chất l lừa đảo. Nhiều em nghe bi tai, vừa muốn đổi đời thot kiếp nhọc nhằn, vừa được c cht t tiền snh lễ lm qu bo hiếu cha mẹ. Vậy l tiu đời. C du mới Ha Kiều khng chỉ lm vợ b cho trọc ph m cn l đồ chơi cho cả nh hắn. Khi hoa tn, ng chủ mang c du lm qu biếu kẻ ăn người ở trong nh, sau cng l ra động điếm lm gi bn hoa chợ chiều, với thn xc chề bệnh hoạn. Sống khng được, chết cũng khng xong, nhớ cha nhớ mẹ vẫn khng cch chi qui cố hương Nhiều cảnh ngộ khc cũng khng km đau thương, chn vi cuộc đời con gi hoa mộng, lm vợ những kẻ tật nguyền hay tm thần, bị nh chồng đối xử như sc vật, đnh đập, nhục hnh; Chịu khng nỗi m con nhảy lầu, kết thc cuộc sống đớn đau trn vũng mu!. Những nạn nhn no tỏ ra cứng đầu phản khng, sẽ bị bọn thương li cho x hội đen đnh đập, bỏ đi v bn thẳng vo động điếm để mua vui cho b tnh. Chỉ sau vi năm, thn tn ma dại bị tống ra ngoi lm kẻ ăn xin, đầu đường x chợ. Hỡi ơi ! đau xt biết chừng no
Giờ nầy chắc em Volendam đ bị tri tay chn, bỏ đi trong khoang thuyền, chờ ngy giong buồm về phương Nam qua ng hồ Markermeer, rồi hướng theo bờ Ty ra cửa biển IJmuiden. Thuyền theo con nước hải hnh dọc biển xui hướng Hoek van Holland. Cuối cng thuyền cập bến knh đo Schie. Điểm tập kết l đy, ngay trung tm Delft, thnh phố Huyệt Mộ Hong Gia. Từ đ, khi thủ tục mua bn đổi chc hon tất, từng tổ phụ nữ c t b Trưởng Đon, hướng dẫn xuống tu lớn ra khơi, nỗi tri về miền đất hứa

6. SNG THẦN

Sau lệnh: chm lửa ! của ngi Hương quản, ngọn lửa bng ln. Qua nh sng đỏ rực, khun mặt u buồn của cha mẹ cng hnh ảnh rũ rượi của Volendam bị tri b gi hiện ra. Edam go ln thống thiết: Ba m ơi ! Em Volendam ơi !!! . Bằng hết sức tn, như ngọn đn sắp tắt, Edam gồng người ln bứt tung xiềng xch, mắt trợn trừng lồi hẳn ra ngoi. Từng dng mu tươi từ hai hố mắt đen ngm bắn ra. Uất kh bốc ln ngn ngụt hợp cng lửa đỏ vươn thẳng ln trời cao. Bỗng nhin gi v my đen từ đu n n ko tới, vần vũ khắp cả bầu trời. Dưới bng đen của my m, mặt đất run ln, vọng cao tiếng ku lanh lảnh đầy đau xt: Volendam đu rồi, em ơi ! Ba m ơi ! rền vang một gc trời. Rồi sấm, rồi chớp giật, vật v từng cơn cuồng bạo từ trn khng bắn xuống. Ton bộ dn lng mặt my ti xanh, run rẩy nho nho tm đường chạy trốn. Trể rồi ! Sng biển từ ngoi khơi gầm ln đổ x vo bờ, dựng đứng ln thnh tường nước cao khổng lồ trắng xa. Uất kh thot ra từ thn xc Edam chy đen, hợp cng gi ngn v sng biển, tạo thnh Sng Thần ập su vo đất liền, tn ph mọi chướng ngại vật trn đường, phủ chụp ln nh cửa, xe cộ, cả người v sc vật; Tất tần tật bị ko ra khơi, chn vi vo biển đen cuồng nộ. Từng đợt rồi từng đợt Sng Thần gầm r suốt đm. Sng ra, khi bnh minh vừa l dạng, tất cả đều bị xa sạch, khng cn cht sự sống no trn vng đất, vốn đ được dựng ln từ mồ hi v sự kiu ngạo thay Ging lấn biển tạo dựng giang sơn, của một thời d ngho đi, nhưng người ta vẫn sống với nhau thật tử tế, giản dị, chơn chất
Trong những đm di mưa gi trở trời, khch lữ hnh vẫn nghe được tiếng nức nở gọi em: Volendam, em đu rồi em ơi !!! . Tiếng ơi run rẩy nghẹn ngo ko di ra chập chờn xa vắng lướt đi trn từng mi rạ. Người nghe khng khỏi bng hong, rồi ngậm ngi thương xt cho tnh chị em đằm thắm ngọt ngo. Kẻ tha hương, thức giấc lc nửa đm, đốt ln điếu thuốc, di mắt xa xăm vo đm đen mịt m, để ngậm ngi cho phận mnh long đong tri giạt xứ người.
C phải sầu vạn cổ
Chất trong hồn chiều nay ?
Ti l người lữ khch
Mu chiều kh lm khuy
Ngỡ lng mnh l rừng
Ngỡ hồn mnh l my
Nhớ nh chm điếu thuốc
Khi huyền bay ln cy...
( Chiều thơ Hồ Dzếnh )


7. KẺ HT RONG TI HOA TRN MẢNH ĐẤT LẮM NGƯỜI NHIỀU MA

Ti đến từ ni lạ. Ht mấy lời tăm tối
Mang dấu buồn trn ging cuồng lưu
( Bản Du Ca Cuối Cng của Phan Ni Tấn )
Nguyễn Quyết Thắng, người nghệ sĩ ti hoa, cũng l kẻ ht rong phiu bạt, theo thuyền viễn xứ về ẩn mnh nơi đy, Hoorn, vng đất thấp đầy yu thương nhưng cũng ngập trn nghịch cảnh o le.
Định mệnh hay kỳ duyn?
C định mệnh no nu nỗi bước chn người lữ thứ khi lng mnh xa vắng? Chỉ c thể l kỳ duyn ! Hoorn đ l nơi chốn đi về, để tm hồn người nghệ sĩ bảng lng với nắng sớm mưa chiều, hợp cng gi ngn, tnh tự vuốt ve, xoa dịu những nỗi đau trong kiếp nhn sinh.
Phải l kỳ duyn, để Hoorn may mắn c được một người nghệ sĩ, dng hết hồn thơ, ca tụng ci đẹp trong từng hng dậu thưa, từng nh nắng buổi trưa h, hay hng phượng vỹ ngập đầy hoa bướm. Tiếng ca của Nguyễn Quyết Thắng cũng thm trầm bền bỉ, vuốt ve xoa dịu, an ủi những tm hồn c quạnh.
Ta ngồi nơi đy viết ln bi ca
Mơ về phương xa ht rong qu nh
Nơi hng phượng vỹ ngập đầy bướm hoa
Nơi hng dậu thưa c nắng ban trưa
Ta ngồi nơi đy bồi hồi tiếc nhớ
Lần chờ trăng ln lm vỡ hồn ta
Ta ngồi nơi đy nắng hanh ln da
Trng về phương xa mi nơi qu nh
Sương m xa bay ngập ngừng gi lay
Bn bờ đ xanh sng vỗ m say
(Ban M Về Nhớ của Nguyễn Quyết Thắng)
Rồi những ngy đạp xe lang thang qua bờ-đ-trong (Houtribdijk) trn quốc lộ N302, người nghệ sĩ bng khung, trải tm tư về những bờ đ xưa, nơi c người con gi bất hạnh Edam, đ nằm xuống do lng cuồng bạo của loi người thủa hồng hoang. Khng biết, sau khi thot kiếp đoạn trường, hồn người xưa c được thảnh thơi nơi chn suối, hay vẫn lẩn quất khc than nơi cuối bi, đầu gnh ?
Người nghệ sĩ ht rong cũng đ từng đứng hng giờ trước chiếc cn v gin hỏa thiu, dấu vết cn được người đời lưu lại ở Thị X Hoorn, chứng tch cho một thời đau thương đầy mng muội, để thấy lng mnh run ln niềm cảm hoi đau xt.
Nằm vắt tay ln trn ta nghĩ đến chuyện cuộc đời
Ngồi bấm đốt ngn tay, ta nghĩ đến chuyện ngy qua
(Nằm Vắt Tay ln Trn của Nguyễn Quyết Thắng )

Cũng khng phải l điều kh hiểu, từ khi loi người bớt đi lng độc c, ai đ vẫn nghe được bảng lng đu đy tiếng gọi em thiết tha trong những đm đen mưa bo tht go. Volendam ! em ở đu, em ơi !. Tiếng ơi dịu hẳn đi, khng cn đau thương m nghe nhẹ nhng hơn, đằm thắm hơn, chỉ cn như tiếng thở di trong đm. Lời thơ tiếng nhạc của người nghệ sĩ Nguyễn Quyết Thắng đ c gp cht g vo trong đấy chăng ?


*Bt k của Nguyễn Thị Vnh Khuyn

(Ghi dấu ngy Đội Bng Đ Nữ Ha Lan, lần đầu tin trong lịch sử, đoạt giải V Địch u Chu, Cha Nhật 06 Thng 08 Năm 2017).



Ghi ch:

1) Bp b Luk Thep: Đy khng phải l Thin Linh Ci gy hại cho người.
Luk Thep (mượn tn bp b Thi Lan) chỉ gip con người tm kiếm ti lộc, lm giu cho bản thn thi.

2) Hnh phạt hỏa thiu ph thủy ở Thị X Hoorn Ha Lan về sau được thay bằng cch nm đ hay chm đầu. Theo lời anh chị Nguyễn Quyết Thắng, người bị hnh hnh vỡ đầu, mu tun tắm đỏ hn đ to nằm dưới chn. Phiến đ đỏ nầy vẫn cn được người dn Hoorn bảo quản. Hn đ thật hiện được giữ trong viện bảo tang. Nơi hiện trường chỉ cn lại bản sao tượng trưng thi, nằm cạnh bức tượng Jan Pieterszoon Coen. Quảng trường nơi hnh quyết tội nhn v vậy c tn gọi l De Rode Steen (hn đ đỏ). Bn cn người hiện vẫn cn, nhưng phng cn đ bị đốt chy, nay lm chổ bun bn c ph.